Ongeveer één op de elf huishoudens in Nederland heeft problematische schulden, en jongeren zijn daarbinnen oververtegenwoordigd. Uit onderzoek blijkt dat één op de vier jongeren in 2026 schulden heeft en één op de zes jongeren onder de 35 gemiddeld negentig dagen per jaar in het rood staat. De oorzaken zijn duidelijk: achteraf betalen, impulsaankopen onder invloed van sociale media, onvoldoende financiële educatie en een brein dat nog niet klaar is voor complexe financiële beslissingen. In dit artikel leggen we uit hoe je als jongere schulden voorkomt, herkent en oplost, en wat ouders kunnen doen om het gesprek aan te gaan.
Waarom jongeren vaker in de problemen komen
Het brein van een jongere is simpelweg nog niet volgroeid. Hersenwetenschapper Erik Scherder legt uit dat de prefrontale cortex, het gebied dat impulscontrole regelt, pas rond het dertigste levensjaar volledig is gerijpt. Dat betekent dat jongeren letterlijk minder goed in staat zijn om lange termijn consequenties van aankopen te overzien. Combineer dat met 24/7 blootstelling aan sociale media en influencers die constant nieuwe producten aanprijzen, en het is geen wonder dat impulsaankopen vaker voorkomen.
Daar komt bij dat de definitie van een schuld is veranderd. Waar vroeger een lening bij de bank als ‘schuld’ werd gezien, komen moderne schulden vooral via Klarna, Riverty, Tikkie-verzoeken en openstaande abonnementen. Jongeren ervaren deze vaak niet als schuld maar als ‘uitgesteld betalen’. Pas als er aanmaningen komen, dringt het door hoe serieus de situatie is.
De moderne schuldenvalkuilen
Er zijn een aantal terugkerende valkuilen bij jonge mensen. De eerste is achteraf betalen. Wat begint als ‘even die ene bestelling’ groeit vaak uit tot een stapel openstaande facturen bij verschillende aanbieders. Omdat de bedragen per keer klein lijken, stapelt het totaal zich ongemerkt op.
De tweede is een te duur telefoonabonnement. Een contract met toestel kost vaak 40 tot 60 euro per maand, en staat bovendien geregistreerd bij het Bureau Krediet Registratie als lening. Dat heeft gevolgen voor je hypotheekruimte later. De derde valkuil is te laat betalen van abonnementen. Netflix, Spotify, Disney Plus, fitnessapps en YouTube Premium samen kunnen zomaar 60 tot 80 euro per maand kosten. Als je niet exact weet wat je uitgeeft, klopt het vaak niet met wat je denkt.
De vierde is gokken. Sinds de legalisering van online gokken in 2021 zijn er steeds meer jongeren die flink geld verliezen aan sportweddenschappen en casinospellen. Cijfers van de Kansspelautoriteit laten een stijging zien van jongeren met problematisch speelgedrag. En ten slotte is er cryptocurrency. Finfluencers op TikTok en Instagram beloven snelle winst, maar de meeste jonge instappers verliezen geld.
Waarschuwingssignalen die je moet herkennen
Een schuldprobleem begint vaak sluipend. Waarschuwingssignalen zijn: je hebt geen overzicht meer van wat er binnenkomt en uitgaat, je leent geld van vrienden om vaste lasten te betalen, je krijgt aanmaningen of herinneringen, je betaalt de minimale termijn van een creditcard zonder aflossing, of je vermijdt de app van je bank omdat je liever niet weet wat er staat. Nog een signaal: je deelt niet meer open met vrienden hoe het financieel gaat, uit schaamte.
Stress over geld kan ook fysieke gevolgen hebben. Chronische stress door schulden beïnvloedt slaap, eetpatroon, relaties en werkprestaties. Als je lang in de schulden zit, gaan de netwerken in je hersenen die impulsen remmen op lange termijn ook minder goed werken. Zo kan een tijdelijke schuldsituatie een blijvende kwetsbaarheid voor impulsaankopen veroorzaken.
Praktische stappen om schulden te voorkomen
Het eerste wat je kunt doen is overzicht creëren. Zet al je terugkerende uitgaven op een rij: huur of hypotheek, zorgverzekering, energie, internet, telefoon, abonnementen, verzekeringen en vervoer. Vergelijk dat met je inkomen. Het verschil is wat je werkelijk beschikbaar hebt voor boodschappen en vrije tijd. Uit Nibud-onderzoek blijkt dat slechts een minderheid van de jongeren precies weet hoeveel ze maandelijks uitgeven.
Gebruik de 48-uurs regel: koop niets boven de 50 euro binnen 48 uur nadat je het voor het eerst zag. Maak spaardoelen voor leuke dingen in plaats van ze direct te kopen. Hanteer de 50-30-20 regel voor je budget: 50 procent voor vaste lasten, 30 procent voor vrije uitgaven en 20 procent voor sparen. Een ander praktisch hulpmiddel is een aparte spaarrekening, waar je automatisch een bedrag naar laat overboeken zodra je salaris binnenkomt.
Lees meer over slim omgaan met vaste lasten in onze uitleg over geld besparen op vaste lasten in 2026.
Wat als je al in de problemen zit?
Als je al schulden hebt, is de belangrijkste stap: ga ermee naar iemand. Schaamte is de grootste vijand, want hoe langer je wacht, hoe groter de schuld wordt door rente en incassokosten. Je gemeente is wettelijk verplicht om je te helpen. Via het Meldpunt Schuldhulpverlening of direct bij de gemeente kun je terecht voor gratis advies. Vaak wordt een budgetplan opgesteld en kunnen ze bemiddelen met schuldeisers.
Voor jongeren tot 27 jaar bestaan er specifieke regelingen. Enkele gemeenten experimenteren met het afkopen van jongerenschulden in ruil voor een maatschappelijke tegenprestatie, zoals een stage of vrijwilligerswerk. In andere gemeenten is er een jongerenloket waar alle hulp wordt gecombineerd: schulden, huisvesting, werk en onderwijs.
Rol van ouders en naasten
Ouders worden vaak laat betrokken bij schuldproblemen van hun kind. Dat is logisch (schaamte), maar ook schadelijk. Het gesprek aangaan voordat er een brief van een deurwaarder op de mat valt, kan alles veranderen. Praat concreet en zonder oordeel: niet ‘hoe kon je zo dom zijn’ maar ‘wat kunnen we samen doen om dit op te lossen’. Ouders kunnen praktische hulp bieden zoals betalingen overnemen, meelezen met brieven van incasseerders of meegaan naar de schuldhulpverlener.
Tegelijk is het belangrijk om niet zomaar alle schulden af te betalen voor je kind. Dat voelt goed, maar leert je kind niet om in de toekomst anders om te gaan met geld. Een combinatie van emotionele steun, praktische hulp en tegelijk verantwoordelijkheid bij het kind laten werkt meestal het beste.
Financiële educatie als langetermijnoplossing
Bijna 90 procent van de Nederlanders vindt dat financiële educatie een verplicht onderdeel zou moeten zijn van het middelbaar onderwijs. In 2026 is dat nog niet wettelijk geregeld, maar er zijn goede initiatieven zoals de Week van het geld en projecten als Nooit meer skeer op mbo’s. Ook ouders kunnen bijdragen door concreet te zijn over huishoudgeld, belasting, hypotheek en sparen. Hoe gewoner het onderwerp in huis is, hoe minder taboe het later wordt.
